സിറിൽ ഡെസ്ബ്രുസ്ലൈസ് (1940–2025) എന്ന ജസ്വിറ്റ് വൈദികൻ ഓർമയാകുമ്പോൾ, ഇന്ത്യയുടെ ബൗദ്ധികമണ്ഡലത്തിൽ ഒരു ശോഭനമായ അധ്യായത്തിനാണ് തിരശ്ശീല വീഴുന്നത്. എന്നാൽ, അദ്ദേഹം കൊളുത്തിവച്ച ദാർശനികവെളിച്ചവും മാനവികതയുടെ സന്ദേശവും കെട്ടുപോകുന്നില്ല. കേവലം ഒരു തത്വചിന്തകൻ എന്നതിലുപരി, യുവാക്കളുടെ വഴികാട്ടിയും നാടകകൃത്തും സാമൂഹികവിമർശകനുമായി ജീവിച്ച ആ ബഹുമുഖ പ്രതിഭയുടെ ജീവിതം, വിമോചനത്തിനും മനുഷ്യത്വത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള ഒരു സമർപ്പണമായിരുന്നു. ഇക്കഴിഞ്ഞ സെപ്റ്റംബർ 8-ന് പൂണെയിൽ അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചപ്പോൾ ഇല്ലാതായത് ഒരു വ്യക്തിയല്ല, ഒരു പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഊർജമാണ്.
ജീവിതം തൊട്ടറിഞ്ഞ തത്വചിന്ത
സിറിലിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം തത്വചിന്ത കേവലം വാക്കുകളുടെയോ ആശയങ്ങളുടെയോ ബൗദ്ധിക കസർത്തായിരുന്നില്ല; അത് മനുഷ്യാസ്തിത്വത്തിന് ആഴവും അർഥവും നൽകുന്ന ഉപാധിയായിരുന്നു. “പൂർണമായി ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യനാണ് ദൈവത്തിന്റെ മഹത്വം” എന്ന വിശുദ്ധ ഐറേനിയസിന്റെ വാക്കുകൾ അദ്ദേഹം എപ്പോഴും ഉദ്ധരിച്ചു. ആ ദർശനംതന്നെയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രഭാഷണങ്ങളിലും എഴുത്തിലും നാടകങ്ങളിലും അഗ്നിയായി ജ്വലിച്ചത്. തെയാർദ് ദെ ഷാർദാനെപ്പോലുള്ള ചിന്തകരിൽനിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടപ്പോഴും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലുകൾ സാധാരണക്കാരന്റെ മണ്ണിൽ ഉറച്ചുനിന്നു.
വെറും സിദ്ധാന്തങ്ങളിൽ ഒതുങ്ങുന്ന തത്വചിന്തയെ അദ്ദേഹം നിരാകരിച്ചു. പകരം, ഓരോ ചിന്താപദ്ധതിയിലും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിമോചനത്തിന്റെ സാധ്യതകളെ അദ്ദേഹം തേടി. അനീതിയും അടിച്ചമർത്തലും കണ്ടില്ലെന്നു നടിക്കുന്ന ഒരു സത്യദര്ശനവും പൂർണമല്ലെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചുപോന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, അസ്തിത്വവാദംമുതൽ ഉത്തരാധുനികതവരെയുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്ലാസുകൾ വിദ്യാർഥികൾക്ക് കേവലം അറിവായിരുന്നില്ല, കൂടുതൽ മനുഷ്യത്വത്തോടെ ജീവിക്കാനുള്ള ആഹ്വാനമായിരുന്നു.
വിമോചനത്തിന്റെ പ്രവാചകൻ
സിറിലിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സംഭാവന ഒരുപക്ഷേ, വിമോചനദർശനങ്ങളെ ഇന്ത്യൻ സാഹചര്യത്തിൽ പുനരാവിഷ്കരിച്ചതിലാണ്. ലാറ്റിനമേരിക്കൻ വിമോചന ദൈവശാസ്ത്രത്തിൽനിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട അദ്ദേഹം, ഇന്ത്യയ്ക്കുവേണ്ടത് ഏതെങ്കിലും മതത്തിന്റെ ചട്ടക്കൂടിലുള്ള ദൈവശാസ്ത്രമല്ല, മറിച്ച് എല്ലാത്തരം വിശ്വാസികളെയും അവിശ്വാസികളെയും ഒരുമിച്ച് നിറുത്താനും സാമൂഹികമാറ്റത്തിനായി പ്രേരിപ്പിക്കാനും കഴിയുന്ന ഒരു വിമോചന തത്വചിന്തയാണെന്നു വാദിച്ചു. ആ വിമോചനം ആത്മാവിന്റേതു മാത്രമായിരുന്നില്ല, ശരീരത്തിന്റേതു കൂടിയായിരുന്നു; അത് ആത്മീയവും ഭൗതികവുമായിരുന്നു.
ചുറ്റുമുള്ള അടിമത്തങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനും അതിനെതിരെ പോരാടാനും അദ്ദേഹം തന്റെ വിദ്യാർഥികളെ നിരന്തരം പ്രേരിപ്പിച്ചു. പൂണെയിലെ ജ്ഞാനദീപ വിദ്യാപീഠത്തിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ‘ഫിലോസഫി ഓഫ് ലിബറേഷൻ’ എന്ന കോഴ്സ് തലമുറകൾക്ക് ചിന്തയുടെ തീപ്പൊരിയാണ് പകർന്നുതന്നിരുന്നത്. അതു കേവലം ഒരു പഠന പദ്ധതിയായിരുന്നില്ല, വ്യത്യസ്തമായി ചിന്തിക്കാനും ജീവിക്കാനും സാമൂഹിക അനീതികൾക്കെതിരെ ശബ്ദമുയർത്താനുമുള്ള ഒരു ക്ഷണമായിരുന്നു.
യുവത്വത്തിന്റെ സ്നേഹഭാജനം
ദശാബ്ദങ്ങളോളം പൂണെയിലെ യുവജനങ്ങളുടെ ആത്മീയ വഴികാട്ടിയായിരുന്ന സിറിലിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പൈതൃകം ഒരുപക്ഷേ, യുവാക്കളുമായുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ബന്ധമാണ്. ചോദ്യങ്ങളെ ഭയക്കാതെ, സംശയങ്ങളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ച, സ്വപ്നങ്ങൾക്കു ചിറകുനൽകിയ ഒരു ഗുരുവായി അവർ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടു. പ്രഭാഷണങ്ങളിലൂടെയും നാടകങ്ങളിലൂടെയും സംവാദങ്ങളിലൂടെയും അദ്ദേഹം ആയിരക്കണക്കിന് യുവമനസ്സുകളെ സ്വാധീനിച്ചു. അലംഭാവത്തിൽ ഉറങ്ങുന്നവരെ അദ്ദേഹം അസ്വസ്ഥരാക്കി, അനീതികണ്ടു വേദനിക്കുന്നവർക്ക് അദ്ദേഹം കരുത്തേകി.
പിൽക്കാലത്ത്, വിശപ്പും അക്രമവും, സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ തത്വചിന്ത തുടങ്ങിയ പുതിയ കോഴ്സുകൾ രൂപകൽപന ചെയ്തപ്പോഴും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം ഒന്നുതന്നെയായിരുന്നു: കാലഘട്ടത്തിന്റെ വെല്ലുവിളികളെ ധാർമ്മികമായ ഉൾക്കാഴ്ചയോടെ നേരിടാൻ യുവതലമുറയെ പ്രാപ്തരാക്കുക.
വേദിയും വിചാരവും
ഒരു നാടകകൃത്ത് എന്ന നിലയിൽ, അരങ്ങിനെ സാമൂഹികവിമർശനത്തിനുള്ള മൂർച്ചയേറിയ ആയുധമാക്കി സിറിൽ മാറ്റി. ലിംഗഭേദം, പാർശ്വവൽക്കരണം, അടിച്ചമർത്തൽ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാടകങ്ങൾക്ക് പ്രമേയമായി. തത്വചിന്തയുടെ കനത്ത ആശയങ്ങളെ സാധാരണക്കാരനു മനസ്സിലാകുന്ന ജീവിതഗന്ധിയായ അനുഭവങ്ങളാക്കി മാറ്റാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാടകവേദിക്കു കഴിഞ്ഞു. ചിന്തകളെയും വികാരങ്ങളെയും ഒരുപോലെ ഉത്തേജിപ്പിച്ച ആ നാടകങ്ങൾ, മാറ്റത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള ആഹ്വാനങ്ങൾ കൂടിയായിരുന്നു.
ശരീരമെന്നും ആത്മാവെന്നും, ഭൗതികമെന്നും ആത്മീയമെന്നും വേർതിരിക്കുന്ന ചിന്തകളെ അദ്ദേഹം നിരാകരിച്ചു. മനുഷ്യന്റെ ശാരീരികവും വൈകാരികവും ബൗദ്ധികവുമായ എല്ലാ തലങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു പൂർണതയിലാണ് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചത്.
മായുന്നില്ല ഈ ദീപശിഖ
അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വാധീനം എത്രത്തോളം വലുതായിരുന്നു എന്നതിന് ശശി തരൂരിന്റെ വാക്കുകൾ തന്നെ സാക്ഷ്യം. തന്റെ കൗമാരത്തിൽ ദൈവവിശ്വാസത്തെക്കുറിച്ച് സംശയാലുവായിരുന്ന തരൂരിന്, യുക്തിസഹമായ വാദങ്ങളിലൂടെ ദൈവത്തിന്റെ അസ്തിത്വത്തെക്കുറിച്ച് സിറിൽ നൽകിയ വിശദീകരണം ചിന്തയുടെ പുതിയ വാതായനങ്ങൾ തുറന്നുകൊടുത്തു. സാധാരണ വിദ്യാർഥികൾമുതൽ പൊതുരംഗത്തെ പ്രമുഖർവരെ നീളുന്ന ഒരു വലിയ ശിഷ്യസമ്പത്ത് സിറിലിനുണ്ടായിരുന്നു.
അസഹിഷ്ണുതയും അസമത്വവും സമൂഹത്തിൽ വർധിച്ചുവരുന്ന ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ സിറിലിന്റെ ദർശനങ്ങൾക്ക് പ്രസക്തിയേറുകയാണ്. വ്യത്യാസങ്ങളെ അംഗീകരിക്കാനും, അനീതിക്കെതിരെ ശബ്ദമുയർത്താനും, എല്ലാത്തിനുമുപരി പൂർണമായി മനുഷ്യനാകാനും അദ്ദേഹം നമ്മെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ഫാ. സിറിൽ ഡെസ്ബ്രുസ്ലൈസ് എന്ന വ്യക്തി മറയുമ്പോഴും, അദ്ദേഹം പകർന്നുനൽകിയ ധീരതയുടെയും സർഗാത്മകതയുടെയും മാനവികതയുടെയും ആശയങ്ങൾ ഒരു ദീപശിഖയായി വരും തലമുറകൾക്ക് വഴികാട്ടും.
